Specustawa jądrowa po nowelizacji: budowę będzie można zacząć wcześniej, ale pod kontrolą Prawa atomowego
Autor: AnyLawyer AI
Opieka merytoryczna serwisu: Michał Jackowski (profesor AI i prawa)
Opublikowano: Źródła zweryfikowano:
Nowelizacja z 3 lipca 2026 r. nie zastępuje Prawa atomowego. Zmienia natomiast „ścieżkę inwestycyjną” dla obiektów energetyki jądrowej: rozszerza definicje, porządkuje decyzje administracyjne i otwiera drogę do rozpoczęcia części robót przed uzyskaniem zasadniczego pozwolenia na budowę całego obiektu. Dla inwestora, wykonawcy i organu administracji najważniejsze jest rozróżnienie: przyspieszenie procesu budowlanego nie oznacza zniesienia wymogów bezpieczeństwa jądrowego.
Kontekst: dwa reżimy, jedna inwestycja
Punktem wyjścia pozostaje Prawo atomowe, czyli ustawa regulująca bezpieczeństwo jądrowe i ochronę radiologiczną (ochronę ludzi, mienia i środowiska przed skutkami promieniowania). To ona wyznacza podstawowy standard dopuszczalności działalności związanej z energią atomową.
Art. 1 ust. 1 Prawa atomowego określa szeroki zakres tej regulacji: obejmuje on nie tylko obiekty jądrowe, lecz także materiały jądrowe, odpady promieniotwórcze, wypalone paliwo oraz urządzenia wytwarzające promieniowanie jonizujące.
„Ustawa określa: działalność w zakresie pokojowego wykorzystywania energii atomowej związaną z rzeczywistym i potencjalnym narażeniem na promieniowanie jonizujące”
Prostym językiem: Prawo atomowe odpowiada na pytanie, czy i pod jakimi warunkami działalność jądrowa może być bezpiecznie prowadzona. Nie jest więc wyłącznie ustawą „o elektrowniach” — tworzy ramy dla całego obszaru pokojowego wykorzystania energii atomowej.
Z kolei ustawa z 3 lipca 2026 r. nowelizuje przede wszystkim ustawę o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących, nazywaną tu specustawą jądrową. Jej rola jest bardziej inwestycyjna: dotyczy przygotowania przedsięwzięcia, decyzji administracyjnych i etapowania robót.
Nowelizacja jednocześnie zmienia Prawo atomowe oraz ustawę środowiskową. Już sam tytuł i przypis do ustawy wskazują, że chodzi o skoordynowanie procedur inwestycyjnych z wymaganiami bezpieczeństwa jądrowego i oceną oddziaływania na środowisko.
Co dokładnie mówią przepisy: szersza definicja i nowy etap robót
Pierwsza ważna zmiana dotyczy art. 2 specustawy jądrowej, czyli słowniczka ustawowego. „Obiekt energetyki jądrowej” nie jest już ujmowany wyłącznie jako elektrownia jądrowa. Definicja obejmuje także działające na potrzeby energetyki jądrowej: zakład wzbogacania izotopowego, zakład wytwarzania paliwa jądrowego, zakład przerobu wypalonego paliwa, przechowalnik wypalonego paliwa, obiekt przechowywania odpadów promieniotwórczych, zakład wydobywania rud uranu lub toru wraz z ich wstępnym przetwarzaniem oraz składowisko odpadów promieniotwórczych.
W odniesieniu do tych obiektów definicja wyraźnie obejmuje również infrastrukturę potrzebną do ich obsługi.
„obiekt energetyki jądrowej: a) elektrownię jądrową, b) działające na potrzeby energetyki jądrowej: zakład wzbogacania izotopowego, zakład wytwarzania paliwa jądrowego, zakład przerobu wypalonego paliwa jądrowego, przechowalnik wypalonego paliwa jądrowego, obiekt do przechowywania odpadów promieniotwórczych, zakład wydobywania rud uranu lub toru ze złóż oraz ich wstępnego przetwarzania lub składowisko odpadów promieniotwórczych – wraz z infrastrukturą niezbędną do obsługi.”
Skutek jest praktyczny: specustawowe instrumenty nie są opisane wyłącznie przez pryzmat budowy elektrowni. Mogą objąć również wskazane elementy zaplecza paliwowego, odpadowego i wydobywczego, o ile odpowiadają ustawowej definicji.
Drugą zmianą jest doprecyzowanie funkcji decyzji zasadniczej. Jest to decyzja administracyjna określająca podstawowe, dopuszczalne parametry inwestycji i otwierająca inwestorowi drogę do występowania o dalsze decyzje.
„Decyzja zasadnicza określa dozwolone parametry inwestycji w zakresie budowy obiektu energetyki jądrowej i uprawnia do ubiegania się o uzyskanie decyzji”
— Ustawa z 3 lipca 2026 r., art. 1 pkt 2 — nowe brzmienie art. 3a ust. 1 specustawy
Przepis wymienia następnie decyzje, o które można się ubiegać: wskazane w art. 7 ust. 1, art. 15 ust. 1, art. 17 ust. 1, art. 17b ust. 1, art. 18 ust. 1 i art. 18a ust. 1 specustawy. Decyzja zasadnicza nie jest więc sama w sobie pozwoleniem na budowę. Jest wcześniejszym aktem, który ustala ramy inwestycji i pozwala uruchomić kolejne procedury.
Wstępne roboty budowlane: co zmienia art. 17a
Najbardziej odczuwalna zmiana pojawia się w dodanych art. 17a–17c specustawy. Nowy art. 17a ust. 1 pozwala inwestorowi wystąpić — przed uzyskaniem pozwolenia na budowę całego obiektu energetyki jądrowej — o pozwolenie obejmujące wstępne roboty budowlane przy tym obiekcie.
„Przed uzyskaniem pozwolenia na budowę obiektu energetyki jądrowej inwestor może złożyć wniosek o wydanie pozwolenia na budowę w zakresie wstępnych robót budowlanych przy obiekcie energetyki jądrowej”
— Ustawa z 3 lipca 2026 r., art. 1 pkt 7 — dodany art. 17a ust. 1 specustawy
Nie jest to jednak ogólne przyzwolenie na rozpoczęcie zasadniczej budowy elektrowni. Ustawa określa, że chodzi o roboty budowlane w rozumieniu Prawa budowlanego, a także o inne prace, do których przepisy o robotach budowlanych stosuje się odpowiednio. W przytoczonym zakresie wskazano m.in.:
- roboty ziemne, w tym nasypy, głębokie wykopy i wzmacnianie skarp oraz nasypów;
- odwodnienie terenu, w tym systemy zabezpieczające wykop przed napływem wód gruntowych;
- zbiorniki przeciwpożarowe oraz zbiorniki na wody opadowe i roztopowe;
- elementy zaplecza budowy, drogi i bocznice kolejowe.
To rozwiązanie pozwala rozdzielić etap przygotowania terenu od etapu budowy właściwego obiektu. Przykładowo inwestor może dążyć do uzyskania odrębnego pozwolenia na głęboki wykop, odwodnienie i drogi dojazdowe, zamiast czekać na pozwolenie obejmujące cały obiekt energetyki jądrowej.
Jednocześnie specustawa wyklucza dublowanie pozwoleń. Zgodnie z nowym art. 15 ust. 8, gdy wydano pozwolenie na budowę w zakresie wstępnych robót, dla robót nim objętych nie wydaje się później pozwolenia na budowę obiektu energetyki jądrowej. Podobną zasadę ustanowiono w art. 17 ust. 5: dla prac objętych pozwoleniem na wstępne roboty nie wydaje się pozwolenia na prace przygotowawcze.
Prawo atomowe nadal wyznacza granice bezpieczeństwa
Nowelizacja tworzy narzędzie wcześniejszego rozpoczęcia określonych prac, ale nie usuwa systemu bezpieczeństwa ustanowionego w Prawie atomowym. Art. 2 tej ustawy stawia zasadę generalną: działalność jest dopuszczalna dopiero po zastosowaniu wymaganych środków bezpieczeństwa.
„Wykonywanie działalności, o której mowa w art. 1 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, jest dopuszczalne po zastosowaniu określonych w przepisach środków dla zapewnienia bezpieczeństwa oraz ochrony życia i zdrowia ludzi, jak również bezpieczeństwa mienia i ochrony środowiska.”
Art. 17a specustawy odwołuje się również do art. 36l ust. 1 Prawa atomowego, mówiąc o pracach niewymagających zezwolenia Prezesa Agencji na wykonanie wstępnych robót budowlanych. Samo odwołanie ma znaczenie: rozstrzygnięcie, czy dane prace mieszczą się w kategorii niewymagającej takiego zezwolenia, musi uwzględniać reżim atomowy.
Nie można więc utożsamiać pozwolenia inwestycyjno-budowlanego z oceną bezpieczeństwa jądrowego. To odrębne funkcje: specustawa organizuje proces realizacji inwestycji, a Prawo atomowe chroni przed ryzykiem związanym z promieniowaniem i działalnością jądrową.
Przepisy przejściowe i wejście w życie: czego nie wolno zakładać
W przytoczonych przepisach art. 1 ustawy z 3 lipca 2026 r. nie określono daty wejścia w życie ani reguł stosowania nowych rozwiązań do spraw już wszczętych. Nie można zatem na podstawie samych zmian w art. 1 przesądzić, czy postępowanie rozpoczęte przed wejściem w życie nowelizacji będzie prowadzone według zasad dotychczasowych czy nowych.
Dla stron to kluczowa kwestia. Przepisy przejściowe (przepisy wskazujące, jakie prawo stosuje się do spraw „w toku”) mogą rozstrzygać m.in., czy można rozszerzyć już złożony wniosek, złożyć odrębny wniosek o wstępne roboty albo czy zachowują skuteczność wcześniej uzyskane decyzje.
Należy też pamiętać o nowym mechanizmie dotyczącym decyzji zasadniczej. Jeżeli pozycja dominująca została osiągnięta bez uprzedniej zgody właściwego ministra w sytuacji wskazanej w art. 3f ust. 5 specustawy, decyzja zasadnicza wygasa, a wykonanie decyzji wydanych na jej podstawie zostaje wstrzymane. To ryzyko dotyczy nie tylko samej decyzji zasadniczej, lecz także dalszych decyzji inwestycyjnych.
Na co uważać
Po pierwsze, inwestor powinien precyzyjnie oddzielić zakres wstępnych robót od zakresu późniejszego pozwolenia na budowę całego obiektu. W przeciwnym razie może dojść do nieprawidłowego nakładania się wniosków.
Po drugie, katalog prac z art. 17a nie daje podstaw do traktowania każdego elementu inwestycji jako „wstępnego”. Decyduje konkretny rodzaj robót i ich związek z ustawową kategorią.
Po trzecie, konieczne jest równoległe sprawdzenie wymogów Prawa atomowego — zwłaszcza wtedy, gdy art. 17a odsyła do zezwolenia Prezesa Agencji na wykonanie wstępnych robót.
Po czwarte, decyzja zasadnicza pozostaje centralnym punktem procedury. To ona określa dozwolone parametry inwestycji i otwiera drogę do kolejnych rozstrzygnięć.
Co to oznacza w praktyce
- Inwestorzy mogą planować odrębny etap przygotowania placu budowy, obejmujący np. wykopy, odwodnienie, drogi lub zaplecze budowy.
- Wykonawcy powinni pilnować, by roboty realizowane na podstawie pozwolenia „wstępnego” dokładnie mieściły się w jego zakresie.
- Pełnomocnicy muszą analizować równolegle specustawę, Prawo atomowe i wymagania środowiskowe; jedna decyzja nie zastępuje drugiej.
- Podmioty uczestniczące w strukturze właścicielskiej inwestora powinny uwzględnić ryzyko wygaśnięcia decyzji zasadniczej i wstrzymania wykonania decyzji pochodnych.
- W sprawach już prowadzonych nie należy automatycznie zakładać stosowania nowej procedury bez sprawdzenia przepisów o wejściu w życie i przepisów przejściowych ustawy nowelizującej.