Ten zestaw nie tworzy jednego tematu prawnego. Nowego artykułu nie warto publikować

Nie każdy zbiór aktów, wyroków i decyzji daje się uczciwie zamienić w jeden wartościowy tekst. Tutaj materiały dotyczą wielu odległych dziedzin — od podatków i nieruchomości, przez ochronę danych, po nadzór finansowy — a ich połączenie wymagałoby sztucznej, niepopartej źródłami tezy. Czytelnik zyska więc przede wszystkim jasność, dlaczego potrzebny jest nowy, spójny zestaw aktualnych źródeł, zanim powstanie publikacja.

Kontekst: wiele obszarów prawa, lecz bez wspólnej sprawy

Zestawienie obejmuje dokumenty z bardzo różnych okresów i gałęzi prawa. Najstarszy akt to ustawa z 24 marca 1933 r. o nadzwyczajnej daninie majątkowej, czyli publicznoprawnym świadczeniu majątkowym. Sam tytuł aktu nie pozwala jednak ustalić jego związku z aktualną praktyką podatkową ani wyprowadzić współczesnych wniosków dla podatników.

W części podatkowej pojawiają się też indywidualne interpretacje dotyczące konkretnych nieruchomości i konkretnych stanów faktycznych. Przykładowo interpretacja 0112-KDIL2-1.4012.200.2018.1.SS dotyczyła przejęcia działki drogowej za odszkodowaniem i zwolnienia z VAT. Inna, IBPBII/1/436-342/13/MCZ, odnosiła się do nabycia gruntów przez zasiedzenie, czyli uzyskanie własności wskutek długotrwałego samoistnego posiadania.

Obok tego występują orzeczenia o upadłości konsumenckiej, obrocie nieruchomościami rolnymi, wywłaszczeniu, opłacie adiacenckiej (opłacie na rzecz gminy związanej m.in. ze wzrostem wartości nieruchomości po jej podziale), a także materiały z zakresu ochrony danych osobowych i bankowości. Są również dawne wpisy dotyczące klauzul niedozwolonych, czyli postanowień wzorca umowy rażąco naruszających interes konsumenta.

Nie jest to jednak jedna linia orzecznicza ani jedna zmiana prawa. Poszczególne pozycje nie odpowiadają wspólnie na to samo pytanie prawne.

Co dokładnie mówią przepisy i rozstrzygnięcia

Najbardziej wyraźna teza z obszaru VAT wynika z interpretacji 0112-KDIL2-1.4012.200.2018.1.SS. Organ uznał w niej, że droga została po raz pierwszy oddana do użytku publicznego w 1933 r., a jej dostawa w 2017 r. nastąpiła po upływie ponad dwóch lat od pierwszego zasiedlenia. „Pierwsze zasiedlenie” to w tym kontekście pierwsze faktyczne rozpoczęcie użytkowania budynku lub budowli.

W przywołanym stanie faktycznym organ zastosował art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT, przewidujący zwolnienie dla dostawy budynków lub budowli po upływie określonego czasu od pierwszego zasiedlenia.

„Przyjęto, że „pierwsze zasiedlenie” budowli (drogi) nastąpiło w 1933 roku.”

— Interpretacja indywidualna 0112-KDIL2-1.4012.200.2018.1.SS

Z tego wynika jedynie tyle, że w sprawie opisanej we wniosku drogę potraktowano jako budowlę używaną od 1933 r. Nie daje to jeszcze podstawy, by szeroko opisać aktualne zasady opodatkowania każdej dostawy nieruchomości. Interpretacja indywidualna jest bowiem rozstrzygnięciem wydanym na tle przedstawionych przez wnioskodawcę okoliczności.

Równie odrębny problem przedstawia uchwała Sądu Najwyższego III CZP 7/19. Dotyczy ona skutków ogłoszenia upadłości małżonka nieprowadzącego działalności gospodarczej, pozostającego w ustroju wspólności majątkowej. Wspólność majątkowa oznacza tu zasadę, zgodnie z którą majątek nabywany w trakcie małżeństwa co do zasady należy do obojga małżonków.

„Z dniem ogłoszenia upadłości małżonka, nieprowadzącego działalności gospodarczej (…) między małżonkami powstaje rozdzielność majątkowa, a majątek wspólny, którego podział nie jest dopuszczalny, wchodzi do masy upadłości.”

— Uchwała Sądu Najwyższego, III CZP 7/19

„Masa upadłości” to majątek przeznaczony na zaspokojenie wierzycieli w postępowaniu upadłościowym. Uchwała mówi więc o bardzo konkretnym styku prawa rodzinnego i upadłościowego. Nie ma jednak merytorycznego związku z VAT od przejęcia drogi, daniną majątkową z 1933 r. czy ochroną danych.

Z kolei uchwała III CZP 101/22 rozstrzyga wyłącznie problem odsetek za opóźnienie przy długach objętych postępowaniem upadłościowym. Chodzi o odsetki ustawowe, czyli należność za nieterminową zapłatę, której wysokość wynika z przepisów.

„Przewidziane w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (…) wyłączenie stosowania tej ustawy do długów objętych postępowaniem prowadzonym na podstawie przepisów ustawy (…) Prawo upadłościowe (…) nie pozbawia wierzyciela uprawnienia do odsetek ustawowych za opóźnienie na zasadach ogólnych.”

— Uchwała Sądu Najwyższego, III CZP 101/22

To ważna teza dla wierzycieli, ale wymagałaby osobnego opracowania: z przepisami o odsetkach, regułami postępowania upadłościowego i praktycznym wyjaśnieniem, kiedy wierzyciel może dochodzić należności. Nie można jej rzetelnie połączyć w jednym artykule z problematyką nieruchomości rolnych albo RODO.

Praktyczne konsekwencje: dlaczego nie należy budować sztucznej tezy

Źródła dotyczące nieruchomości także nie układają się w jeden aktualny temat. Wyrok NSA I SA/Wa 931/14 omawia opłatę adiacencką po podziale nieruchomości, podczas gdy wyroki i uchwały dotyczące nieruchomości rolnych odnoszą się do historycznych lub przejściowych problemów obrotu.

Na przykład uchwała Sądu Najwyższego III CZP 32/18 odnosi się do nieruchomości uzyskanej w egzekucji rozpoczętej przed 30 kwietnia 2016 r. Egzekucja z nieruchomości to sądowy tryb przymusowej sprzedaży nieruchomości w celu spłaty długu.

„Ograniczenia wynikające z art. 2b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (…) nie mają zastosowania do osoby zbywającej nieruchomość, która uzyskała przysądzenie jej własności po dniu 30 kwietnia 2016 r., w egzekucji znieruchomości wszczętej przed tą datą.”

— Uchwała Sądu Najwyższego, III CZP 32/18

Teza jest ograniczona do wskazanej konfiguracji dat i trybu nabycia. Wymagałaby sprawdzenia aktualnego brzmienia przepisów o obrocie ziemią rolną oraz nowszego orzecznictwa. Bez tego publikacja mogłaby niepotrzebnie sugerować szerszą regułę, niż wynika z uchwały.

Podobna ostrożność jest konieczna przy materiałach o ochronie danych. Decyzja DKN.5112.14.2022 dotyczy profilowania przez instytucję finansową i obowiązku oceny skutków dla ochrony danych na tle art. 35 ust. 1 i ust. 7 RODO. To potencjalnie bardzo praktyczny temat, lecz obecne zestawienie nie zawiera pełnego opisu decyzji, jej sentencji ani materiału pozwalającego precyzyjnie omówić obowiązki administratorów danych.

Na co uważać

Pierwszym ryzykiem jest mieszanie dokumentów o różnej funkcji prawnej. Ustawa lub rozporządzenie ustanawia reguły generalne. Wyrok rozstrzyga konkretny spór i może zawierać ważną wykładnię. Interpretacja indywidualna ocenia natomiast konkretny opis zdarzenia przedstawiony przez wnioskodawcę. Nie można bez zastrzeżeń przenosić jej rezultatu na inne sytuacje.

Drugim ryzykiem jest aktualność. W zestawieniu występują dokumenty z lat 1933, 2005, 2011, 2014 czy 2017, a także materiały późniejsze. Sama data publikacji nie przesądza o braku znaczenia dokumentu, ale wymaga każdorazowego sprawdzenia, czy przywołane przepisy nadal obowiązują i czy nie zmieniło się orzecznictwo.

Trzecim problemem jest brak wspólnego odbiorcy. Innych informacji potrzebuje bank wdrażający wymagania KNF, innych przedsiębiorca tworzący regulamin sklepu, innych właściciel gruntu rolnego, a jeszcze innych wierzyciel w postępowaniu upadłościowym.

Jak to działa w praktyce

Jeżeli przedsiębiorca chce ustalić obowiązki przy profilowaniu klientów, właściwym punktem wyjścia będzie pełna decyzja UODO oraz aktualne przepisy RODO — nie historyczna interpretacja VAT o drodze. Jeżeli zaś właściciel nieruchomości otrzyma decyzję o opłacie adiacenckiej, potrzebuje analizy ustawy o gospodarce nieruchomościami, uchwały rady gminy i operatu szacunkowego, a nie uchwały dotyczącej upadłości małżonka.

Co to oznacza w praktyce

Nie publikować jednego nowego artykułu na podstawie tych pozycji. Brakuje wspólnego, weryfikowalnego zagadnienia prawnego.
Nie łączyć w jednym tekście VAT, RODO, upadłości, nieruchomości rolnych i nadzoru finansowego. Takie połączenie byłoby wyłącznie redakcyjne, a nie prawne.
Przygotować odrębny, aktualny zestaw źródeł dla wybranego problemu. Powinien on obejmować pełne brzmienie obowiązujących przepisów oraz nowsze orzeczenia lub decyzje.
Traktować interpretacje indywidualne jako zależne od stanu faktycznego. W szczególności nie wolno automatycznie przenosić wniosków z konkretnej działki, konkretnej drogi lub konkretnego sposobu nabycia na inne nieruchomości.
Wybrać jedną grupę odbiorców publikacji. Dopiero wtedy można stworzyć tekst użyteczny dla podatnika, przedsiębiorcy, banku, właściciela nieruchomości albo pełnomocnika.